De dood van Geert Schoonman

De in Enschede vergeten verzetsman.........

12 oktober 1944.


De arrestatie van Geert Schoonman:
Zoals we eerder konden lezen, werden door de landwachters en de Duitsers ijverig gezocht naar de, door de geallieerden gedropte wapens. Dit zoeken verliep veelal zonder succes. Ze struinden boer na boer af. Ze moesten tegen elkaar gezegd hebben: "Die boeren moeten er meer van weten. Het is bij hen in de buurt. Dat kan niet anders! Die moeten in ieder geval gelegenheid en middelen geven om de gedropte wapens te transporteren en te verstoppen!".

 

                                              De boerderij van Paus te Hezingen


Googlefoto van de boerderij midden op het kaartje anno 2010

Na de arrestatie van Johannes ter Horst werd in een vergadering de reorganistie van de leiding van het verzet geregeld. Daarbij werd Geert Schoonman aangesteld als controleur afwerpterreinen.
Ik merk hierbij op, dat mijns inziens deze functie niet paste bij Geert, die als lid van de KP-Enschede, aan alle actie's had deelgenomen, aan de zijde van Johannes ter Horst en zijn ervaring op een andere wijze benut had kunnen worden. Misschien wilde hij zelf geen functie op een ander niveau, dat is mij niet bekend. Ook over "Blonde Piet" en Harry Saathof, die ook deel uit maakten van de KP Enschede, geen woord in de nieuwe organisatie.          

Over de afwerpterreinen.
Deze terreinen dienden aan bijzondere voorwaarden te voldoen. Zo niet dan ging een dropping niet door. Ook moesten er mensen geregeld worden die de tonnen aan wapens, springstof en munitie wilden vervoeren. Daarna vond de distributie door Twente plaats. Dus Geert had een druk baantje en omdat de meeste droppings plaatsvonden in Noord Twente kende hij veel boeren en kon daar zelf ook onderdak vinden. Want ook Geert moest onderduiken na de arrestatie van Johannes ter Horst.
Verder was hij natuurlijk regelmatig te vinden bij zijn verloofde, Bertha Kempers, op de boerderij "De Holterhof" te Enschede.

(Onderstaande informatie over de Droppingsterreinen heb ik van Huub van Sabben te Deventer. Mijn dank daarvoor.)

Het afwerpterrein bij boer Evers in de buurt was genaamd: "Dudley 02", gelegen op het terrein de  "Paardenslenkte" te Hezingen.
De codeletter van het veld is het morseteken G (--.) geseind met een wit licht.
De slagzin, die via de BBC uitgezonden zou worden, was mogelijk "Ga zo door mijn jongen". Maar  dit is niet zeker.
De lichten op het veld: rood-wit-rood in lijn. 

Uit het dagboek van de heer Dingeldein:

"Zaterdag, 7 oktober 1944.  Zonnig en zacht. Dezer dagen heeft een NSB'er uit Ootmarsum, bij boer Paus uit Hezinge, 5 joden ontdekt. Hij heeft twee personen ernstig aangeschoten, waaronder de boer, die nu in het ziekenhuis liggen. Dit moet niet juist zijn. De NSB'er heeft stellig een jood doodgeschoten, een Ten Brink uit Ootmarsum.
De Grüne Polizei was er ook bij. Het is gebeurd op de grens van Agelo en Reutum, niet ver van de Almelosestraat."


Enige dagen later hoort Dingeldein weer nieuws over het gebeurde in Hezingen en schrijft als volgt:
"Donderdag, 12 oktober 1944. Mooi zonnig weer. De toedracht tot de jodenvangst in Hezingen, moet als volgt zijn:
De Landwacht had er lucht van gekregen dat er bij boer Paus in Hezingen, zich joden verborgen hielden. Er werd een inval gedaan, het hele huis doorzocht, maar niets gevonden. Toch waren er joden die op een zeer listige wijze verborgen waren, namelijk in een kelder, onder het varkenshok, waar stro en mest overheen lag. De landwachters gingen heen, maar zonder dat de boer het in de gaten had, was er één achter gebleven. Deze loerde door het raampje en zag dat er vier onbekende personen, op de deel bezig waren, zich te wassen. De landwacht wilde de deur openrukken, maar de boer hield deze van binnen vast. Daarop schoot hij (of een ander die was komen aanlopen) door de deur en trof de boer in de buik. Toen was het pleit gauw beslist. Vier joden werden gegrepen; ook een broer van de boer, maar de hele familie nam de vlucht en is nog spoorloos verdwenen. De vier mannen werden naar Ootmarsum gebracht en in 't cachot gestopt. De andere morgen nam men hen mee na de Hezeberg bij Tiethof, waar ze door een schot in de nek werden neegelegd. Het waren een zekere Menko, met drie zoons uit Almelo. Vroeger in Ootmarsum woonachtig.
Een wagen van de steenbakkerij Scholten werd gevorderd, daarop de lijken geworpen en stadswaarts gebracht. Ze zouden onmiddelijk in een kuil worden gestopt, doch burgemeester Schimmelpenninck wist nog te bewerken dat ze een kist kregen en op de protestantse begraafplaats ter aarde werden gesteld".


Tot zover hetgeen de heer Dingeldein in Denekamp had vernomen.
Wat gebeurde er precies?

Boer Paus:
Onteend aan een artikel uit het dagblad Tubantia d.d. 6 oktober 1969 ter nagedachtenis van deze gebeurtenis, dan 25 jaren geleden.

Al in juli 1940 meldt zich bij boer Gerard Evers in de buurtschap Hezingen, een jongeman, met de vraag of hij tijdelijk onderdak kan krijgen. Deze jongeman uit Vasse, is de eerste onderduiker van de velen die nadien nog zullen volgen.
Naarmate de oorlog vordert, weten steeds meer  onderduikers de veilige haven bij Evers, ook wel "De Paus" genoemd, te vinden. Op het platte land is het immers betrekkelijk veilig. Er is ruimte, eten en werk genoeg.
De toeloop is groot, maar voor de familie Evers is dat geen probleem.
"Mensen in nood dienen geholpen te worden!"
Er zijn tijden dat zich in- en om de boerderij aan de Pausweg, op nauwelijks 2 kilometer van de Duitse grens, wel 20 onderduikers tegelijk schuil houden.
Gealieerde vliegeniers, verzetslieden, joden en Nederlanders, die zich aan de "Arbeitseinsatz" in Duitsland willen onttrekken.

Op 19 augustus 1942 meldt zich ook de joodse familie Menco. Vader Maurits en moeder Sofia met hun vier jongste kinderen, de tweeling Sallo en Simon en Stella en Nico. Voor de twee oudste kinderen, Herman en Betty is geen plaats en zij duiken elders onder. De familie Maurist wil onderduiken, omdat vader Maurits en zoon Herman bericht hebben gekregen dat zij zich moeten melden in een werkkamp.

De Menco's krijgen van boer Evers een grote ruimte toegewezen op de zolder, precies boven de woonkamer, die nauwelijks wordt gebruikt. Wanneer er gevaar dreigt, maken zij en de overige onderduikers, gebruik van een andere schuilplaats; een lege gierkelder, die te bereiken is via een luik in het varkenshok.
Er zijn maar weinig mensen op de hoogte van de verblijfplaats van de familie Menco. Zelfs zoon Herman Menco, keert onverrichte zake terug van een bezoek aan de boerderij, nadat hij te horen heeft gekregen dat zijn familie daar niet is en ook nooit is geweest.
En dat allemaal volgens het principe, wat niet weet, dat niet deert. Verborgen voor razzia's komen de Menco's ruim twee oorlogsjaren in betrekkelijke rust en zonder noemenswaardige problemen door".

Aldus het stuk in het dagblad Tubantia........

Behalve onderduikers verbergen, diende de boerderij ook als uitvalsbasis voor de vele wapendroppings, die in de omgeving van deze boerderij plaatsvonden.
Geert Schoonman en andere KP-mensen, hadden de taak, om te zorgen voor de opvang, het transport en de distributie van de wapens, springstof en munitie.

De verzetsgroep Vasse
Zonder de hulp van de plaatselijke verzetsgroep, was dit niet mogelijk. Een groep jonge mannen stond steeds paraat, wanneer er weer een dropping aangekondigd werd. Alle gedropte containers werden met paard en wagens afgevoerd naar verschillende schuilplaatsen. Aldaar verborgen om vervolgens door heel Twente te worden verspreid onder de verzetsgroeperingen.

 


Links op de foto de boerderij Paus en rachts op de foto het bos/heidegebied Springendal

Het heideveld ten noorden van het landhuis van de familie Van der Meer, (Mosbeekweg 10), midden in het nabijgelegen natuurgebied "Het Springendal", was zo'n ideale locatie voor deze wapendroppings. In de maand oktober 1944 dropten vliegtuigen, aldaar in het grootste geheim 's nachts, tot twee maal toe, tientallen containers- volgestopt met wapens en munitie- aan parachutes.
Dat gebeurde elke keer als 's avonds voorafgaande op "Radio Oranje" de definitieve bevestiging van de aanstaande missie werd doorgegeven. De slagzin luidde:

"Ga zo door m'n jongen!"

"Ga zo door mijn jongen", klonk het door de radio, in een uitzending vanuit Londen, voor de verzetsgroep uit Vasse, ten teken dat ze in de nacht van 6- op 7 oktober 1944, weer in actie moesten komen, om gedropte wapens en munitie, op de bekende droppingsplaats op te vangen. De lading is nooit uit het vliegtuig geworpen omdat de dag, vooraf gaande aan deze dropping, bij boer Evers zich het volgende drama heeft afgespeelt:

Ter voorbereiding van de mogelijke dropping zijn, de controleur afwerpterreinen, Geert Schoonman, Chiel Ploeger, die ter nauwernood, tijdens de inval van de Duitsers op het hoofdkwartier Lidwina, aan de dood was ontkomen (Alle aangetroffen mannen werden toen doodgeschoten) en Piet Troelstra (deze laatste is ook lid van een Knokploeg,) reeds in dat gebied aanwezig en houden zich op bij boer "De Paus", zoals boer Evers genoemd wordt. Bij deze boer zijn op dat moment ook genoemde onderduikers aanwezig.

Die 6e oktober 1944, de eerste vrijdag van de maand, gaat boerin Evers op weg naar de katholieke kerk in Vasse, waar zoals elke maand op die dag, de vroegmis wordt gehouden. Het is een mooie rustige herfstdag, dus een plezier om er even tussenuit te zijn. Even weg van de drukte op de boerderij met z´n vele onderduikers en voorbij komende verzetslieden.
Juist vandaag weer, omdat de komende nacht weer een dropping wordt verwacht. Dit moet voorbereid worden. Mensen bij elkaar trommelen, alsmede voldoende transportmiddelen. De zaak wordt door het verzet bij boer Evers voorbereid. Taken worden verdeeld. Hoe de lichten moeten staan en welk signaal gegeven moet worden. Maar de groep heeft reeds ervaringen opgedaan met voorgaande geslaagde droppingen. De dropping voor deze avond zal om 22.30 uur plaatsvinden.

--Zo werd er in de nacht van zondag op maandag (1/2 oktober 1944), omstreeks 22.30 uur, al een dropping uitgevoerd op dat terrein door een Halifax van het 298 sq. onder leiding van commandant Taylor van de Royal Canadian Air Force. In totaal werden 15 containers en 2 pakketten afgeworpen. Alles was goedgegaan. Het gedropte was veilig ondergebracht. Eventuele sporen werden weggemaakt.

--Er kon niet gerust worden, want de volgende dropping op dit terrein was al weer gepland in de nacht van .maandag op dinsdag 2/3 oktober 1944. Een Stirling van het 570e squadron deed nu zijn werk onder leiding van commandant shutter van de Royal Air Force Volunteer Reserve. In totaal werden 24 containers en 2 pakketten afgeworpen. Dus al weer meer dan de nacht ervoor. Ook dit werd door de verzetsgroep goed verwerkt en alles op zijn plaats gebracht.

--In de nacht van woensdag op donderdag 4/5 oktober 1944, stond er weer een dropping op dit terrein gepland, maar deze werd door Londen zelf gecancelled. Waarschijnlijk een opluchting voor de mannen die de werkzaamheden moesten doen, want zoveel droppings, die werden uitgevoerd in de nacht boven het stille Twenteland, dat moet toch een keer op gaan vallen.

Dat dit inderdaad het geval is, staat geschreven in het dagboek van de heer Dingeldein uit Denekamp:

"Oktober 3, Dinsdag. Men fluistert, dat er gisteravond laat, een vliegtuig, dat wij laag hoorden vliegen, weer in ´t Lattropperveld of omgeving parachutes heeft afgeworpen. Men meent er 15 te hebben geteld. Met de volle maan was alles verbazingwekkend helder. Den geheelen dag hebben Duitsche patrouilles kriskras het veld afgezocht, boerenschuren, stroo- en roggehoopen, hooibergen en aardappelkuilen doorzocht en blijkbaar niets gevonden."

Als boerin Evers goed en wel in de kerk zit, arriveren te omstreeks 08.00 uur, bij de boerderij, een groep bewapende landwachters per fiets, onder aanvoering van de N.S.B.'er Dirk Jan Kip uit Ootmarsum.
Dirk Jan Kip, net 20 jaar oud, zoon van een plaatselijke hotelhouder en fanatiek aanhanger van het nationaal socialisme, stroopte de omgeving af op zoek naar onderduikers en gedropt wapentuig. Dirk Jan Kip had regelmatig succes met zijn werkzaamheden. Zo ook die bij de inval in het Lutterzand, bij Dirk Kloos, welke ongeveer vier weken daarvoor, op donderdag 14 september plaats had gevonden. (Zie de page "Inval op het Lutterzand" van deze site)                                     

Kip en zijn "makkers"  hadden enkele dagen daarvoor toch enkele malen een vliegtuig gezien en konden vrij nauwkeurig een gebied bepalen; waarbinnen ook de boerderij van Evers, in de omgeving van Vasse, lag.

Eén van de zoons van Evers is net met paard en wagen op weg en rijdt de landwachters tegemoet. Wetende wat er te gebeuren staat, is hij helaas niet in de gelegenheid om zijn familie te waarschuwen.
De boerderij wordt omsingeld. Zoals gebruikelijk zijn de buitendeuren op slot, maar via de paardenstal verschaffen de landwachters zich de toegang tot de boerderij.
De overval lijkt met een sisser af te lopen. Zowel Geert Schoonman, Piet Troelstra, als de joodse familie kunnen op tijd in de schuilkelder komen, welke is gelegen onder de varkensstal. Chiel Ploeger verstopt zich bij de komst van de landwachters op de hooizolder en wordt ook niet ontdekt. De landwachters vinden niets en vertrekken weer.
Nadat ze vertrokken zijn, besluit één der landwachters om toch even terug te gaan om, via een raampje, naar binnen te kijken. Hij ziet dan iemand wegduiken.
De onderduikers zijn ontdekt. De paniek is groot. De landwachters schieten op alles en iedereen. Eén van de zoons van boer Evers, Bernardus wordt door een kogel in zijn longen getroffen. Een andere zoon kan geen kant op, omdat hij met een gebroken been op bed ligt.
Boer Evers weet met een schop in zijn hand, het land op te vluchten en ontkomt aan de arrestatie, wel wetende dat hij, zolang de oorlog duurt, niet meer op de boerderij kan komen.
Geert Schoonman en Piet Troelstra worden gearresteerd en moeten wachten tot er transport komt.
Geert en Piet besluiten dit transport niet af te wachten. Ze weten inmiddels hoe het hun zal vergaan, denkende onder andere aan Johannes ter Horst.
Plotseling springen ze op en rennen naar buiten. De landwachters twijfelen geen moment en vuren schoten op de vluchtende Geert af, die daarbij door één der kogels in zijn longen wordt getroffen. Piet moet zijn pogingen ook opgeven en geeft zich over omdat hij nu wel inziet dat vluchten zinloos is. Chiel Ploeger blijft inmiddels muisstil zitten. Later, weet hij bij de wisseling van de wacht bij de boerderij te ontkomen..... Dit is voor hem de tweede keer dat hij op een soortgelijke wijze aan een arrestatie weet te ontkomen......
In totaal arresteren de landwachters, in die boerderij, 11 personen. Behalve de genoemde personen werd ook nog de ondergedoken heer Elshof, directeur van het arbeidsbureau gearresteerd.
Vier andere zoons staan inmiddels bij de ingang van de weg naar de boerderij klaar om de gevangenen, wanneer ze worden vervoerd, te bevrijden. Deze actie blijkt zinloos te zijn, want de landwachters krijgen versterking van Duitse soldaten uit Vasse.

Deze "succesvolle" actie, onder leiding van Dirk Jan Kip, werd, samen met de Duitsers die de zaak bewaken moesten, in de voorkamer in de boerderij bezegeld met een groot feest.

De familie Menco wordt overgebracht naar de Marechausseekazerne in Ootmarsum, dit is het huidige hotel "Het Wapen van Ootmarsum".


Voormalige Marechaussee kazerne te Ootmarsum

Annie Velthuis, een op dat moment 20 jarige jonge vrouw, die op het gemeentehuis in Ootmarsum werkt, hield een dagboek bij (Zie de website van Paul Budde, o.a. over de historie van Ootmarsum)
In dit dagboek beschreef zij de gebeurtenis en arrestatie bij boer Paus:

"6 oktober: Vandaag een rotdag. De familie Paus (familie Evers met bijnaam Paus) uit Vasse opgepakt. Vijf Joden en  vier onderduikers die in de aalkelder woonden. Alles zit op de kazerne en zit geboeid aan een lange ketting in de paardenstal. Eén van de jongens hebben de landwachters aangeschoten en overgebracht naar het ziekenhuis. Het was vanmorgen een vreselijk gezicht toen de onderduikers en de Joden uit de Wehrmachtswagen werden geladen onder geleiding van "Herr Kip". De joden waren de familie Menko uit Almelo. Er is ook veel munitie gevonden dat door het vliegtuig was afgegooid. De mensen kon je vanavond achter de kazerne horen kermen. Waarschijnlijk krijgen ze allemaal de kogel."

Bernard Evers en Geert Schoonman worden naar het ziekenhuis in Oldenzaal gebracht en Jan Evers wordt opgesloten in de kelder van het Oldenzaalse stadhuis. Door andere verzetsgroeperingen o.a. één uit Oldenzaal, worden plannen beraamd om het drietal te bevrijden. Het moet diezelfde avond gebeuren. Eén groep gaat naar het gemeentehuis. Met behulp van een politieman, is Jan Evers al snel bevrijd.

 


Ziekenhuis te Oldenzaal bijna 70 jaar na het verblijf van Geert in dit ziekenhuis. Het gebouw is nog in orginele toestand, alleen zijn er moderniseringen doorgevoerd.

Er wordt een poging gedaan om Geert Schoonman en Bernard Evers, die in het ziekenhuis in Oldenzaal liggen, te bevrijden.
Het verplegend personeel wordt in kennis gesteld en gevraagd of zij een bericht aan de twee over willen brengen. Zij stemmen hierin toe en geven het volgende bericht aan Bernard en Geert door:

"Jullie moeten je, op dinsdag 10 oktober klokslag zeven uur, door middel van aan elkaar geknoopte lakens, uit het raam laten zakken (eerste etage). Daar staan fietsen klaar en tevens een overjas. Dan fiets je naar de? plaats".

De dokter in het ziekenhuis, die tevens op de hoogte schijnt te zijn, geeft te kennen, dat de twee patienten, zonder problemen voor hun gezondheid, deze vluchtpoging kunnen doen.

Op die bewuste dinsdag de 10e oktober worden door de verzetslieden, die het bevrijdingsplan hebben voorbereid, de fietsen en de jassen, onder het raam klaargezet. De klok slaat zeven, maar er gebeurt niets......
Deze opzet mislukt. Waarom? Dat is niet bekend. Er gebeurde niets bij het raam. Dan komt het bericht binnen dat de twee patienten de volgende dag over zullen worden gebracht naar het vliegveld..........
Die dag worden beide mannen naar het vliegveld overgebracht en ingesloten in de aldaar aanwezige gevangenisbunker. ..........

Overdenkingen van de toenmalige verloofde van Geert, Bertha Kempers:

"Ik ben zeer teleurgesteld door het verzet. Toen Geert werd aangeschoten op de boerderij van Evers en naar het ziekenhuis in Oldenzaal werd gebracht, werden mijn moeder en ik niet in kennis gesteld. Wij hadden op de hoofdbalk in de boerderij nog 3 revolvers liggen. Verder lagen er stafkaarten en spullen van geallieerde piloten. Ik vind dat wij, middels een ordonans gewaarschuwd hadden moeten worden, zodat wij die spullen konden laten verdwijnen. Wij hebben grote risico's gelopen.
Later hoorde ik van dr. Pelsner dat Geert en Evers tijdens het driedaagse verblijf in het ziekenhuis klaar hadden gestaan met aan elkaar geknoopte lakens.
Via, via hoorde ik dat Geert naar het vliegveld was gebracht. Nadien hebben we niets meer van hem vernomen."


De Executie:
Op een mooie zonnige dag, donderdag de 12e oktober, worden Bernardus Evers en Geert Schoonman, door SD'ers uit Enschede, uit hun gevangenisbunker gehaald.
Geert is verloofd met Bertha Kempers. Zij wist niet wat er met hem gebeurde. Dat hij op het vliegveld zat, hoorde zij pas later en dat hij aldaar zou worden, doodgeschoten wist zij al helemaal niet. Eén en al onzekerheid.
Bernardus is verloofd met Josefien Smellink. Zij heeft natuurlijk wel meegekregen dat haar verloofde werd aangeschoten, voor behandeling naar het ziekenhuis werd gebracht en vandaar werd afgevoerd. Maar wat er daarna gebeurde, is voor haar ook een groot raadsel.
Vervolgens worden Geert en Bernardus achter deze bunker gefusilleerd en in de omgeving van de bunker in een bomkrater gegooid, die vervolgens gedeeltelijk wordt gedempt.....
Alhoewel niet met zekerheid is te zeggen hoe het verder is gegaan, vermeld ik onderstaande. Bij geen vermelding betekent het ook dat deze informatie verloren zal gaan.
(
Geert en Bernard hadden hun eigen graf moeten graven en  Bernard had nog een laatste vluchtpoging gedaan en was daarbij neergeschoten.)

Hoe vergaat het de familie Menco?
De familie Menco krijgt geen enkele kans. Vader Maurits, zijn zoons Salo, Simon en Nico worden gescheiden van moeder Sofia en dochter Stella, in genoemde kazerne gevangen gezet.
Onwetende van hun lot worden ze de volgende ochtend om 4 uur al uit hun cellen gehaald. Leden van de SD rijden met Maurits en zijn zoons, vanuit Ootmarsum richting Almelo. Maar erg ver gaan ze niet. Driehonderd meter achter de boerderij van Kroeze "Tiedhof", aan de voet van de Kuiperberg, moet het viertal aan de rechterzijde van de auto uitstappen. Zonder proces.......alleen om het feit dat zij joden zijn.....worden vader en zoons, ter plekke doodgeschoten. Alle vier krijgen ze een kogel door hun hoofd.
De ontzielde lichamen worden naast elkaar in de berm gelegd en achter gelaten......


Monument op de plaats waar de vader en zoons werden vermoord.

Annie Velthuis: 8 oktober:
"Vanmorgen vader op de kazerne geroepen. Hier lagen de lijken van vier mannen, waaronder Maud Menko. Ze waren allen onder de neus en onder de ogen geschoten. Vandaag vier kisten gemaakt en om zes uur zijn de slachtoffers door de wagen van Veldboer naar de begraafplaats gebracht. De Burgemeester en de Dominee waren aanwezig. De familie Paus is voortvluchtig

Wat gebeurde er met moeder Sofia en dochgter Stella?
Moeder Sofia en dochter Stella, worden in de vroege ochtend van zaterdag de 7e oktober, in een auto van de SD gezet en rijden in de richting van Oldenzaal............
Een dochter van Maurits Menco en Sophia Nathans, genaamd Betty Themans-Menco, die samen met haar broer Herman, de oorlog overleefden, hebben later nog een onderzoek ingesteld. Uiteindelijk vulden zij twee formulieren in van registratie bij het Yad Vashem instituut in Israel, met betrekking tot hun moeder en zuster:


 

 


Hierover nog de navolgende informatie:
Na de oorlog lieten de nabestaanden de stoffelijke resten herbegraven op de Joodse begraafplaats in Almelo. Betty en haar oudste broer Herman overleefden na een moeilijke onderduikperiode de oorlog. Na de bevrijding ontdekten ze, dat ze de enige overlevenden waren en hun ouders en broers waren verraden door een Landwachter. Ze wisten dat hun vermoorde broer, Sallo, een goede kunstschilder was. Daarom deden ze een oproep in enkele Nederlandse kranten, waarna  verschillende schilderijen werden teruggevonden. Ruim veertig jaar na zijn dood kreeg hij in 1986 posthume erkenning toen zijn werken werden tentoongesteld in het Holocaustmuseum Yad Vashem in Jeruzalem.

Zoals gezegd, ontbreekt tot op heden (2015) nog ieder spoor van Sofia en Estella. Er wordt vermeld dat ze op transport werden gesteld naar het concentratiekamp te Ulzen, nabij Hamburg (Dld), waarna men nooit meer iets van hen heeft vernomen. Maar zeker is dit niet. Het laatste zekere aanknopingspunt is het moment dat ze in de SD auto moesten stappen en vervolgens in de richting van Oldenzaal zijn gereden. Verder wist niemand wat die dag hun bestemming of eindpunt was.........Aangenomen mag worden dat ze onderweg, net als de mannelijke helft van de familie, doodgeschoten zijn. Indien ze op transport gesteld zouden zijn, zouden hun namen waarschijnlijk ergens opgedoken zijn. Maar er zijn zovelen spoorloos verdwenen. Wie weet wat er in de toekomst nog ontdekt wordt, misschien ergens in een bos tussen Denekamp en Oldenzaal. De daders van deze moord hebben dit geheim in ieder geval meegenomen in hun eigen graf.

Wat gebeurde er nog meer op het vliegveld?
Behalve Geert Schoonman en Bernardus Evers, werden in die periode, op het vliegveld, meer illegalen geexecuteerd. In feite wist niemand wat er met de gearresteerde illegalen gebeurde. Leven ze nog? Of zijn ze al vermoord. Met deze onzekerheid moest nog een aantal jaren geleefd worden, voordat duidelijk werd wat er zich op het vliegveld werkelijk had afgespeeld.

Bertha Kempers was één van deze, in onzekerheid levende, personen:

"Ook na de oorlog kregen wij niet te horen waar Geert was. Wat ik afschuwelijk vond dat men na de oorlog een waarzegger in het leven had geroepen. Deze waarzegger heette Croset. Hij liet op plaatsen waar hij vermoedde dat daar de slachtoffers, onder wie Geert lagen, met speren in de grond steken.
Uiteindelijk, volgens mij op aandringen van de moeder van Geert, bij Schöber, heeft deze laatste verteld waar Geert en anderen begraven waren.
Na de oorlog heb ik maar zeer kort contact gehad met de ouders van Geert......."

 

Hieronder een krantenartikel verm. uit het jaar 1948, waarin o.a. uitgebreid wordt ingegaan op het zoeken naar de stoffelijke overschotten:

Klikt u op het ertikel om dit leesbaar te maken. 
 


Graf van Geert Schoonman te Zaandam.

Pas drie jaren later, in de maand oktober 1947, werd het raadsel van de, door toedoen van de SD, verdwenen verzetsmensen opgelost. Op aanwijzingen van de voormalige chef van de Enschedese SD genaamd E.K.A. Schöber, konden de stoffelijke overschotten van 12 slachtoffers opgegraven en geidentificeerd worden.

Het vliegveld Twente lag en ligt nog steeds verdeeld op het grondgebied van 3 gemeenten, te weten Oldenzaal, Enschede (Lonneker) en Weerselo. Omdat het overlijden o.a. van Geert, is ingedragen in de burgelijke stand van Weerselo, ga ik er van uit dat het gebied van de geexecuteerde verzetslieden, aan de noordkant van het vliegveld is gelegen.
Waarschijnlijk is het in het begin niet duidelijk in welke gemeente Geert en de andere gevonden overledenen moesten worden ingeschreven als een akte van overlijden. Uiteindelijk beveelt de officier van Justitie bij de arrondissementsrechtbank te Almelo dan Geert moet worden ingeschreven in de gemeente Weerselo.



De officiele inschrijving bij de burgelijke stand in de gemeente Weerselo vond plaats op 8 april 1948. Dit schrijven kunt u hieronder zien en door er op te klikken ie het meer leesbaar te maken.


Nadat het stoffelijk overschot van Geert werd gevonden, werd hij op 1 november 1947, herbegraven op de Algemene Begraafplaats te Zaandam, onder grote belangstelling van ouders, familie en verzetsvrienden.........
Dit graf bestaat inmiddels niet meer. Thans is er een gedenksteen op het ereveld in Loenen ter nagedachtenis van deze verzetsstrijder.
Ter uwer informatie Vak C. rijnummer 241.


Bernardus Evers, of gewoon Bernard genoemd, werd ook op het vliegveld gevonden en geindentificeerd en herbegraven op de R.K. begraafplaats te Vasse. De tekst op het bidprentje hieronder zegt voldoende en daar hoeven geen woorden meer aan toegevoegd te worden.



Waar bleef de familie Evers?
Moeder Evers werd nog in de kerk gewaarschuwd en ze is zo snel als kon door Bakker Bos, die net naast de kerk woonde, naar hun zoon Hein, in Harbrinkhoek gebracht. Hier is ze geweest tot aan het einde van de oorlog. Waarschijnlijk zijn haar zoons daar of elders ondergedoken, want naar huis konden ze niet meer. 
Eerst na de oorlog is de familie weer bij elkaar gekomen.
Waardevolle spullen werden door de Duitsers en de Landwachters uit de boerderij gesloopt.  Alle huisraad werd weggehaald. De balken werden er uit gezaagd. Alles wat hout was werd weggehaald. Zelfs de oude tegeltjes werden van de muren gehaald. Bij hun terugkeer, in oorlogstijd, zouden ze zeker alsnog opgepakt zijn.

Tot slot nog een opmerking:
Bertha Kempers hoorde dus van de dokter dat Bernardus en Geert klaar hadden gestaan, met lakens om zich uit het raam van het ziekenhuis te laten zakken, maar dat er waarschijnlijk geen fietsen en/of jassen waren. Is dit ook inderdaad niet gebeurd? Of is er een misverstand in het spel. Mogelijk een verkeerd raam?


Duidelijk wordt nu al wel dat de organisatie van de Binnenlandse Strijdkrachten te groot en te lomp was geworden om deze "ad-hoc" acties uit te voeren, zoals die vroeger onder de leiding van Johannes ter Horst gedaan werden. Voordien was het als het ware "er op af" en onderweg werden de plannen gemaakt hoe één en ander in zijn werk zou gaan. Zie daarvoor bijvoorbeeld de page "De overval op het HvB te Almelo" van deze site, waar adhoc veranderingen in de planning werden doorgevoerd. Natuurlijk ook gepaard gaande met zeer grote risico´s.
Deze acties vonden dan ook (bijna) niet meer plaats. Het gaat steeds meer om de "organisatie" en niet meer om de "persoon".

Hoe verging het de andere gearresteerden op de boerderij?
Elshof en Troelstra komen ook op het vliegveld terecht. Elshof wordt na een korte gevangenschap vrijgelaten en Troelstra weet te vluchten. Hoe één en ander in zijn werk is gegaan, is mij niet bekend geworden.

Kennelijk hebben de Duitsers, op de dag van de inval, die hele avond in het  voorhuis van boerderij feest gevierd.  
Chiel Ploeger, die nog steeds in de hooischuur ondergedoken zat, werd niet ontdekt. Gedurende de tijd dat de feestvierende Duitsers in het voorhuis zaten, werd Chiel, tijdens de wachtwisseling die toch nog plaatsvond, geholpen door een aantal verzetsmensen, die de pannen op de hooizolder opgeschoven zodat Chiel over het dak van de schuur, in het donker kon ontsnappen..
Een paar weken later werd hij alsnog in de buurt van Zwolle gearresteerd en werd hij het slachtoffer van de Duitse vergeldingactie
, na de aanslag op SS-officier Rauter. Samen met 116 anderen werd hij nabij de Woeste Hoeve bij Apeldoorn gefusilleerd.


Links de auto van Rauter na de aanslag, midden het voorlopige monument en rechts het huidige monument

Bertha Kempers, de verloofde van Geert, trad later in het huwelijk met de heer Scholten, terwijl de verloofde van Bernardus Evers, nooit een huwelijk aanging. Zij stortte zich in het liefdadigheidswerk. In het jaar 2000 werd haar "De Roos van Elisabeth" toegekend, van de Stichting Elisabethfonds voor haar sociaal pension Huize Sibejof te Oldenzaal. Zij gaf onderdak aan mensen die in geestelijke nood verkeerden.

Ter nagedachtenis:
Op 26 oktober 1948 werd bij Piet en Annie Alberts, aan de Schouwinkstraat 42, in Enschede, als eerste kind, een zoontje, geboren. Zijn naam is "Geert Johannes", ter nagedachtenis aan de twee omgekomen KP-makkers: Geert Schoonman en Johannes ter Horst. Annie en Piet onderhielden ook na de oorlog contacten met de ouders van Geert.


Boven het geboortekaartje en onder een foto van vader en moeder Schoonman die Gejo in hun armen houden. Deze mensen bleven voor de kinderen van Annie en Piet, altijd "Opa en oma Schoonman".

Op de foto Anton Schoonman en zijn vrouw Cornelia met de kleine Gejo, in de maand augustus 1949......bijna 2 jaar, nadat hun eigen zoon herbegraven werd.

Tijdens een bezoek aan de familie Schoonman in Zaandam, stuurden Piet en Annie dit kaartje naar huis. Ik zelf ben een aantal keren als kleine jongen op dat adres geweest (Havenstraat 119 te Zaandam) en herinner mij nog de, voor mij, gigantisch grote schepen, die vlak voor het raam voorbij voeren..

Het laatste aantoonbare contact tussen Annie en Piet met de familie Schoonman (Anton Schoonman was reeds overleden) blijkt uit deze anzichtkaart, verstuurd op 13 augustus 1962, vanuit Oostenrijk, naar Annie en Piet met op de achterzijde geschreven:



"Oma Schoonman, Corry, Cora en Anette."

Pas jaren later, wanneer je zelf al een opa bent en je bekijkt deze foto en dan terugdenkt wat deze mensen in al die jaren van onzekerheid hebben doorgemaakt, is er alleen maar diep respect.

Geert, al heb ik jou nooit gekend,
lijk je voor mij toch zo bekend.
Je bent in deze tijd een voorbeeld voor mij.
Dank zij jou ben ik vrij.
Al herinnert in de stad niets aan jou naam,
wij vergeten nooit je daden en je faam.

                 gejo.

 

Overdenking:

Tot slot moet me nog dit van het hart. Het is toch wel merkwaardig dat deze verzetsman van het eerste uur, Geert Schoonman, die gedurende de hele oorlogsperiode, aan alle acties, waar ook Johannes ter Horst bij betrokken was, had deelgenomen en zijn leven heeft gegeven voor deze goede zaak, binnen de stad Enschede niet genoemd wordt.
Naar Johannes ter Horst werd in Enschede een straat vernoemd. Verder zijn in deze stad in de wijk Kremersmaten, straten genoemd naar de omgekomen medewerkers van de Landelijke Onderduikersorganisatie.

Maar van Geert geen spoor........

 


Zijn naam komt voor op het verzetsmonument in Markelo, maar dat is niet in Enschede.

Voor de verwijzing naar de eigen website van Geert moge ik verwijzen naar deze link: http://www.geert-schoonman.com/

Een kleinkind, van de zuster van Geert (Vera), is bezig met het opzetten van deze website, hetgeen  bewijst dat de daden van toen, er toe bijgedragen hebben dat wij nu in vrijheid kunnen leven en dit bij velen, ook generaties later, nog steeds aktueel zijn.

 

Naar boven

<<<<<                                                      >>>>>