De laatste fase

De laatste fase:
De laatste fase van de oorlog is voor de burgers beslist de moeilijkste. Ook wel de "hongerwinter" genoemd. In het westen van het land is nagenoeg niets eetbaars meer te vinden. Veel mensen zijn door het land onderweg om bij boeren nog wat te halen. Landwachters, die onderweg, deze mensen nog eens beroven van hun, schamel bij elkaar gezochte kostje.......Op de zwarte markt zijn nog wel producten te koop tegen woekerprijzen:
b.v. 1 fles jenever F.100,--, een pond suiker F.30,--, een fles slaolie, F.75,--, een ei F1,--, een pond boter F.75,--.

Op districtsniveau van de NBS vinden begin 1945, grote veranderingen plaats. De KP'er Dirk Smoes werd gearresteerd en Hein van Joolen werd wat later aangeschoten en moest onderduiken. De leiding kwam vanaf dat moment in handen van Dolf Fleer, de politieman uit Oldenzaal, die ook in de KP-groep van Piet had gezeten.
Zo langzamerhand, bij het naderen van de bevrijders, begint het organiek te roeren. Onderlinge machtstrijd, over bevoegdheden enzovoort....Deze problemen gaan aan Piet voorbij....Hij is daar niet bij betrokken. Hij heeft in die tijd andere zaken aan zijn hoofd.

Zo komt er een persoon, genaamd "Rudy" in Enschede, die aan de Stafleden van de NBS, wapeninstructies gaat geven. De Stafleden moeten de soldaten vervolgens verder instrueren. Deze Rudie is een Jood, die als lid van een speciale Engelse eenheid, achter de linies werd gedropt, om van daaruit het de vijand moeilijk te (laten) maken. U kunt in mijn digitale boek een uitgebreid verslag lezen, dat ik aan de hand van zijn boek "Rudy, een strijdbare Jood" heb gemaakt.

"Blonde Piet" moet daarvoor een aantal keren, de te instrueren wapens, naar het gebouw van Elim gelegen aan de Noorderhagen te Enschede brengen. Daartoe fietst hij, met deze wapens, gewoon over straat, waarbij hij natuurlijk grote risico's loopt. Maar het moet gebeuren!

Zo gaat deze Rudy alle eenheden langs om zijn instructies te geven.

Dan is het zover dat de NBS, Afdeling het Strijdend Gedeelte, de zogemaamde Vaste Verzets Kernen in actie moeten komen. De z.g. V.V.K. acties zullen worden uitgevoerd door de "specialisten" die toegevoegd zijn aan de compagniescommandanten, de vroegere opblaasgroepen, draadknippers en spijkerstrooiers.
De mannen van de Knokploeg kring Enschede zijn: 
Piet Alberts, commandant
Jan van Beek, Centrum
Klaas Hoogenboom, Noord
Joop van Amerongen, Zuid
Harry Saathof, Glanerbrug en Losser
Zwarte Piet, Haaksbergen.
De V.V.K.- groepen krijgen een technicus toegewezen als adviseur bij het uitvoeren van deze werkzaamheden.
De eerste orders, m.b.t. de veiligheidsmaatregelen, organisatie en alarmtoestanden, worden op vrijdag, 2 februari 1945 afgekondigd.

Ondanks de vele wapens die door de geallieerden gedropt werden, is dit bij lange na niet genoeg om genoemde verzetskernen voldoende te bewapenen. Voorheen werden veel wapens in Tilligte gedropt, maar nu zijn er een paar plaatsten in de omgeving van Enschede uitgezocht.

Op maandag, 5 februari 1945, stuurt de NBS-commandant voor Twente, Dolf Fleer, een stafkaart naar de NBS-kringcommandant Ben ter Kuile met daarop een aantal afwerpterreinen. Deze moeten eerst gekeurd worden.
Eén afwerpterrein, dichtbij boer Veldkamp, in de Lankheet, tussen Haaksbergen en Eibergen wordt "James" genoemd. Wanneer daar wapens gedropt zullen worden, gebeurt dit met het bericht, via de radio: "Jan heeft ontslag gekregen!"
Het tweede terrein bij Steenhaar, dichtbij de weg Haaksbergen - Enschede wordt "John" genoemd en de slagzin bij dit terrein luidt: "De Staf knapt het op!"

Bij de keuring wordt gekeken naar de aanwezigheid van eventueel afweergeschut, goede bergplaatsen voor de gedropte zaken, schuilplaatsen voor de ontvangstgroepen en verder op de aanwezigheid van Duitsers en/of N.S.B.'ers.
De keurmeester laat dan behoorlijk op zich wachten, waardoor in Enschede bij de kringcommandant grote ontevredenheid ontstaat.
Tenslotte wordt het terrein "John" afgekeurd, omdat dit te dicht bij de weg ligt en er in de omgeving een N.S.B.-boer woont.
Dus nu blijft alleen het terrein "James" over. Dus elke keer luisteren naar het voor dit terrein bestemde bericht, dat later nog eens wordt veranderd in:
"De sigarettenkoker is leeg!".

Dan wordt de personele planning gemaak, wat er als volgt uit ziet:
Het transport: Wordt geregeld door Klaas I (Klaas Straatman) en "Blonde Piet".
De wapens, munitie, springstoffen en andere zaken worden daarna verdeeld, voor:                                                                                   
1. de Kringcommandant en de compagniescommandant Noord (Ben ter Kuile)
2. de afdelingscdt. mil.politie + Afd-cdt Enschede 4 (Joop van Amerongen)
3. de afd.cdt. G4LS4 plus CC centrum regels ACS Harry (Harry Saathof)
De ACS'en en CCS'en overleggen de verbergplaatsen met hun AC en of CC. Z
Ze kunnen hieromtrent in overleg treden met Klaas 2 (Klaas Bootsma)

Opmerking: CCS = Compagnies Commandant Strijdend gedeelte
                    ACS = Afdelinggs Commandant Strijdens gedeelte.

Haaksbergen houdt zijn deel achter. Iedere medewerker op de droppingsplaats krijgt na afloop een doos sigaretten en een reep. 

Nu is het wachten op de dropping.

Inmiddels kondigt Prins Bernhard af dat eind februari 1945, de hele N.B.S. onder de Krijgstucht zal komen te vallen. Dan wordt de N.B.S. als een echte militaire eenheid gezien.

Als eerste zaak zaak die binnen de NBS, onder de Krijgstucht behandelt wordt, is de zaak op 27 februari 1945, contra de verdachte Versluis.
Versluis is werkzaam bij de civile Dienst van de B.S. (Niet Strijdende Gedeelte). Daar krijgt hij problemen, omdat andere medewerkers van de intendance, melding maken dat hij goederen en levensmiddelen zou verduisteren en voor zichzelf aan zou wenden.
Versluis hoort van deze verdachtmakingen en pikt dit niet. Dan begint hij een aantal mensen tegen de leiding van de B.S. op te stoken. Het gaat zelfs zover dat hij tegen twee sectiecommandanten zegt, dat hij het niet langer pikt en als het zo doorgaat, hij de leiding bij de S.D. zal aanbrengen en daarmee de hele organisatie zal verraden.

Ben ter kuile hierover:

"De staf beraadslaagde langdurig of hij moest worden doodgeschoten, of gedeporteerd, De Districtscommandant wilde hem voor de Krijgsraad dagen, maar er was niemand te vinden, die hierin zitting wilde nemen, tenzij als Klu Klux Klan's vermomd.
Immers, als hij vrijgesproken werd, vertrouwden we hem toch nog niet en dan was hem de hele staf bekend. Bovendien was zijn broer nog Landwachter. Desalnietemin zette de Districtscommandant het Krijgsraadplan door. Het zou gehouden worden ten huize van Dr. Jansen en de raad werd aangewezen.
Ik meen dat ik net op weg daarheen was, toen ik bij de overweg van de Oldenzaalsestraat, Jan Lutje Wooldrik tegen kwam, in volle paniek.
De hele beweging was verraden, verscheidene waren al gepakt en de rest was ondergedoken. Ze konden me elk moment halen. Op het kantoor van de N.V. ter Kuile was echter een alarmsysteem en er kon daar niet veel gebeuren.
Toch raakte ik ook in paniek en vluchtte naar huis, om de paniek weg te krijgen en het secretariaat onder te laten duiken.
Zelf verdween ik twee dagen in mijn "hutje op de hei!"
Er gebeurde echter niets, maar door dit alles konden wij Versluis nog niet berechten.
Op maandag,  5 maart 1945, werden op mijn voorstel, aan "Blonde Piet", de afwikkeling van dit thema, in de vorm van deportatie, opgedragen.
Bijgaande brief is kenschetsend voor het moeilijke geval: 


Aan Jupiter en Eduard.
Betr. J. Versluis.

In verband met de gespannen toestand in Kring Enschede, heb ik diverse orders uitgegeven om de rust te herstellen en de wonde plekken uit te snijden. Kopieen van deze maatregelen zond ik u per laatste gelegenheid.
Hierna blijft de kwestie Versluis. De D.C. (districtscommandant) verzocht mij een Krijgsraad samen ze stellen om uit te maken of de man schuldig is of niet. De moeilijkheden hieraan verbonden, zult u volkomen begrijpen. De rechters, die zich aan dit individu willen blootgeven, zijn moeilijk te vinden.
Behalve de Krijgsraadmoeilijkheden, doet zich verder het geval voor, dat hij de lijst van namen, van onze leidende personen gedeponeerd heeft, bij zijn vrouw, die in blijde verwachting verkeert.
Bij zijn veroordeling, zou hij deze doorgeven aan de S.D. Ook zij zou dus geexecuteerd dienen te worden. Tenslotte is de broer van Versluis bij de Landwacht. Hij zal eveneens op de hoogte zijn en eveneens geexecuteerd dienen te worden.
De volgende oplossing wil ik u aan de hand doen, die u met brenger dezes (Piet Alberts) direct kunt afdoen:
1. Op last van de C.C.D.-chef in Zwolle, dient Versluis onmiddelijk met zijn vrouw verplaatst te worden naar Friesland, Groningen of Drenthe.
2. Piet heeft een brief voor de chef in Zwolle bij zich, ondertekend door de Dir. van de Distributie te Enschede.
3. Een gevolmachtigde van de Kringcommandant Zwolle, dient met Piet mee te gaan om de brief met de chef C.C.D.-Zwolle te bespreken en de overplaatsing te bewerkstelligen.

4. De N.B.S.-Cdt. in uw plaats van vestiging van Versluis dient door u tegen hem gewaarschuwd te worden.
5. Zijn berechting kan dan plaatsvinden na de bevrijding.

6. De N.B.S.-Cdt. in de plaats van vestiging dient, zonder contact met Versluis te maken, te assisteren in het verkrijgen van huisvesting. Hij heeft een zwangere vrouw en zoon.
7. Piet is door mij gemachtigd, deze taak tot het einde toe af te werken en kan zolang gemist worden, daar wij van de D.C. een andere specialist (KP'er) ontvingen.


Twee dagen voordat Piet deze opdracht krijgt, ontsnappen Piet en zijn vrouw Annie, aan de dood, door een geallieerde bom, die uit een vliegtuig werd geworpen. Zij zijn ondergedoken, aan de Broekheurneweg te Enschede, vermoedelijk op het adresnummer 462, of 464. Zij wonen daar op de eerste verdiepening. Het is dan zaterdagavond, 3 maart 1945, tegen 22.30 uur, wanneer een gierend geluid wordt gehoord, gevolgd door een enorme knal.
Annie later tegen haar zuster: "Het leek wel of er een aardbeving plaats had gevonden. De potten en de pannen vloegen door de kamer". Annie en Piet vliegen naar buiten. De bom was gevallen op perceel 458, drie huizen naast hun. Piet zegt dan dat, ondanks de schade, er geen ontploffing plaats heeft gevonden en waarschuwt dat het wel eens een tijdontsteker kan zijn en raadt alle mensen aan de woningen te verlaten. Korte tijd daarop ontploft de bom inderdaad. Er is enorme schade en er vallen 11 doden, omdat deze mensen de woningen niet hadden verlaten of nog snel iets de hun woningen wilden halen.
Annie: "Na die ontploffing zijn wij naar binnen gegaan om te kijken wat er nog heel was. Het hele huis stond scheeft en op ons bed, lag een groot brok van de schoorsteen.........."

Na de opdracht, van de deportering van Versluis, krijgen Annie en Piet een andere woning toegewezen. Zij staan vanaf, maandag 12 maart 1945, officieel ingeschreven op het adres, Schouwinkstraat 42 te Enschede.
Merkwaardig is dat Piet en Annie, vóór het bombardement ondergedoken zaten en nu openlijk ingeschreven staan in het bevolkingsregister. Kortweg onder de naam Alberts. P. Voor die tijd stonden daar ingeschreven: L.F. van Hoorn, bode geldoph. Gem. Inc.d. en Mej. H.Joh. Bulters, naaister. Anna, de zuster van Annie zegt hierover, dat voorheen Friso van Hoorn op dit adres
heeft gewoond. Dit blijkt achteraf dan ook te kloppen.. Wel is duidelijk dat Friso van Hoorn, na de inval door de S.D. te
Hengelo, op 4 maart, onder ging duiken en dus niet meer op zijn woonadres kon zijn.
Wat wel merkwaardig is dat Annie en Piet voorheen kennelijk ook ondergedoken zaten en op de 12e maart zich bij de gemeente in lieten schrijven.
Ook in het persoonsbewijs staat vanaf die datum op het adres Schouwinkstraat 42 als woonadres. Is deze inschrijving misschien illegaal door de ondergrondse gebeurd?

Terwijl Piet, die maandag de 12e weer normaal woont, duikt zijn chef Ben ter Kuile, drie dagen later onder. Alle schuil- en bijnamen van de leiding worden veranderd. Piet blijft gewoon "Blonde Piet" ook al zoekt de Sicherheitsdienst, de persoon, die bij deze naam hoort......
Op maandag, 19 maart duikt kringcommandant Ben ter kuile andermaal onder. Hij maakt dan een 4-daagse fietstocht, samen met zijn vrouw en broer, in de richting van Groningen.
Wanneer Ben terug komt, is er werk aan de winkel...........

 

 

Naar boven

<<<<<                                                                                        >>>>>